"Debian paket yönetimi kullanışlı ve yaygın paket yönetim sistemlerindendir. Debian Linux için kullanıldığı gibi yaygın linux dağıtımı olan ve birçok yönüyle son yıllarda en yaygın dağıtım olan Ubuntu Linuxun da paket yönetim sistemi olarak kullanılmaktadır."
Genel Bilgi
Debian paket yönetim sistemi çok yönlü ve yönetimi kolay bir paket yönetim sistemidir. Debian linux dağıtımı çok güçlü bir dağıtımdır ve bunun sebepleri arasında paket yönetim sistemi de büyük role sahiptir. Aynı zamanda debian paket yönetim sistemi yaygın linux dağıtımı olan Ubuntu linuxun da paket yönetiminde kullanılmaktadır.
Her debian paketi ayar dosyalarından dökümantasyondan, bağımlılık notlarından ve programdan oluşur. Debian paketlerinin isimlendirilmesinde 3 element vardır.
Paket ismini versiyon numarası ve paket dağıtım numarası izler. .deb uzantılı olarak bulunurlar.

Paketleri Yönetmek
Orijinal debian paket yönetim aracı dpkg dir. Bu araç otomatikleştirilmiş kurulum ve bakım gibi özellikleriyle dikkat çeker. Aynı zamanda apt-get aracı da önceden tanımlanmış yerlerden (CD-ROM , FTP) paketleri alarak otomatik kurulum ve bakım işlemlerini yürütür. Ubuntu için synaptic paket yöneticisi aslında apt-get işlemi yapan basit bir programdır. Seçtiğimiz paketleri Ubuntu repository ya da CDRom dan çekerek kurar.
deselect komutu ise yönetimde interaktif bir kullanım sağlar. İstediğimiz paketleri ve versiyonları kurmak için kullanabiliriz. Ayrıca debian paket sistemi kullanan bir dağıtımımıza istersek Red-hat linux için hazırlanmış olan rpm paketlerini de kurabiliriz. alien komutu ile debian olmayan paketlerin yönetimi yapılabilir.
Şimdi özellikle yaygın olan ve sorumlu olduğumuz araç dpkg den bahsedelim.
Kullanım Şekli:
$dpkg [secenekler] islem
$dpkg -i paketismi ile paketismi verilen program sisteme otomatik olarak kurulur.
$dpkg -r paketismi kuruma ait sadece ayar dosyaları dışındaki tüm dosyalar kaldırılır.
$dpkg -purge paketismi ile ise pakete ait herşey bilgisayardan kaldırılır.
$dpkg -configure paketismi kurulum öncesi paketin ayarlarını değiştirmek için kullanılır.

Örnek olarak :
# dpkg -i ./opera_9.06-2.deb opera sisteme kurulur.
#apt-get install apache2 apache2 web sunucusu sisteme kurulur.
#dpkg –purge apache2 apache2 tamamen kaldırılır.
Gördüğümüz gibi aslında dpkg ile paket yönetimi oldukça basit.
Şimdi de apt-get aracı ile ilgili bazı noktaları inceleyelim.
Genel yazım şekli :
#apt-get [seçenek] [komut] [paketadi] şeklindedir.
Sıkça kullanılan seçenekler
-d dosyaları indir fakat kurma
-s paket değişikliklerini göster fakat gerçekte işlem yapma
-y paket değişikliklerindeki tüm sorulara evet cevabını otomatik olarak ver.
Sıkça kullanılan komutlar:
dist-upgrade Debian linuxu eğer varsa bir üst sürümüne yükselt.
install bir ya da daha fazla paketi kur
remove paketi kaldır
update Şu anda yüklü olan tüm paketleri çek.
upgrade Sistemdeki paketlerin şu an depodaki son versiyonlarunu kur
#sudo apt-get install xubuntu-desktop komutu ile X ortamı kurulabilir.
Debian paket sistemine kısa bir giriş yapmış olduk. Sonraki yazılarda görüşmek üzere.

“Linux dağıtımlarının paket arşivleri her ne kadar geniş olsa da özgür yazılımın avantajlarından birisi de programları kaynak kodundan derleyerek kullanmaktır. Kendi linux dağıtımınız için bulamadığınız bir programı kaynak kodundan derleyerek kullanabilirsiniz. ”

Linux dağıtımlarının etkili kullanılmasında kaynak kodundan derleme işlemi çok önem arzeder. Bir programın derlenmiş ve kaynak kodu dağıtımınız için bulunabilir fakat dağıtım için derlenmiş bir paket yoksa o zaman make install yapmak için kolları sıvamanız gerekir.

Tarbal nedir?

Programcılar program dosyalarını hiyerarşik yapıda tutabilmek ve dağıtmak için tarbal şeklinde bir paketleme kullanırlar. Tarbal bir arşivdir ama sıkıştırma işlemi yapmaz. Tarbal şeklinde paketlenen bir yazılım kodu yazilim.adi.tar şeklinde tek dosya haline gelecektir. İstersek bzip ya da gzip algoritmalarını kullanarak bu dosyayı sıkıştırabiliriz. Gzip ile sıkıştırılmış bir tarbal tar.gz yada tgz uzantısını bzip il sıkıştırılmış tarbal ise tar.bz2 uzantılarını alacaktır.(bzip daha fazla sıkıştırma sağlar.)

Kaynak koddan program derlemek istediğimizde internetten indirdiğimiz paketlerin tar ya da tar.gz şeklinde dağıtılacağınız tahmin edebiliriz. Programı derlemek için önce arşivi çıkarmalıyız .

Tarbal açmak

İki adımda gerçekleşir.

$ gzip -d tarbar.tar.gz (-d modu decompress mode olduğunu belirtir.)

$ tar xvf tarbal.tar

Tek adımda gzip çıktısını tar a pipe(boru) yardımıyla aktarabiliriz .

$ gzip -dc tarbal.tar.gz | tar xv

Ayrıca eski tar ın aksine GNU tar tek adımda bu işi yapabilmektedir.

$ tar zxvf tarbal.tar.gz

bzip2 ile sıkıştırılmış dosyalar için de aynı şekilde

$ bzip2 -dc tarbal.tar.bz2 | tar xv

GNU tar ile tek adımda

$ tar jxvf tarbal.tar.bz2 olarak gerçeklenir.

(Açık) Kaynak Kodundan Derlemek ve Kurmak

“kaynak kodu derleyebildiğinize göre açıktır:)”

Kaynak kodu derleme işlemi en fazla 3 adımda gerçekleşir.

1. Configure: Çoğu kaynak kod en üst dizinde bir configure dosyası içinde configure script I bulundurur. Bu script programcılar tarafından autoconf aracı kullanarak gerçekleştirilir.

   $ ./configure ile sistemimizde paylaşılan kütüphaneler ve araçlar test edilir.

2. Make : make yazılım derleme aşamasını kontrol eden bir araçtır. Yazılım birçok dosyadan oluştuğunda her build işlemi için bu dosyaların compile edilmesi gerekmez. Make makefile dosyasında geçen sistem dizinlerine göre ve bağımlılıklara göre çalışır. Örnek olarak çoğu yazılımın çalıştırılabilir dosyası /usr/local/bin dizinine atılır.

3. Son işlem ise dosyaların sistem dizinlerine atılmasıdır ki bu işlem için root erişim haklarının alınması gerekir.

   # make install komutu ile sistemimize dosyalar kopyalanır. Genellikle yazılımın executable dosyası /usr/local/bin içindedir.

Bu işlemler sonucunda yazılımı derleyip kurmuş olduk. Gelecek yazımızda en yaygın iki dağıtım olan debian (.deb) ve red hat (.rpm) linux dağıtımlarının paket yönetimine bakacağız. Kolay gelsin.

Bu yazı için LPIC ağırlığı: 5/8

Linux üzerindeki deneyimlerimi anlatmak için yazılarımı yayınlamaya karar verdim. Zaman buldukça yazılara blogda yer vermeye çalışacağım. Bu makalelerden yararlanmak için hayatınızda birkez linux kurmuş ve konsoldan birkaç script yazmış, linux dosya sisteminin nasıl olduğunu biraz kavramış olmanız yeterlidir. LPIC exam 101 ve 102 konuları temel alınmıştır. Konuların ağırlıkları her makale sonunda verilecektir.

LINUX SHARED LIBRARIES
“Bu yazı linux paylaşılan kütüphaneleri üzerine yazılmıştır”
Linux altında bir programı derlediğinizde C dili için düşünürsek programcı printf() komutunu kullandığı zaman ekrana bir çıktı sağlanır ve bu printf fonksiyonunun yaptığı işi programcı yazmak zorıunda değildir. Çünkü programcı stdio.h kütüphanesini programına ekleyerek bazı alt seviye işlemleri bu kütüphane yardımıyla yaptırır, zamandan ve iş gücünden tasarruf eder. Aynı şekilde linux sistemimizde kullandığımız programlar da bu işleve benzer şekilde bazı kütüphaneleri kullanırlar.
Eğer çalıştırılabilir programlarımız bu tür fonksiyonları ya da yapıları içeren kütüphaneleri sistemden kopyalayıp çalıştırılabilir dosya içerisine ekliyorsa bu tür programlar static olarak bağlanmıştır deriz. Çünkü programımız tek başınadır ve çalışma zamanında ek bir bağlanma işlemine gereksinim duymaz. Bu tür bağlanmanın bazı dezavantajları vardır . En önemlisi programlarımız çok yer kaplar ve aynı tür programlar çalıştırıldığında aynı tür kütüphaneleri içereceklerinden hafızada aynı kütüphane birkaç defa yer alacaktır ve bu da bilgisayarımızın kaynaklarının verimsiz kullanımına yol açar.
Bu tür sorunlardan kaçınmak için programlar dinamik olarak bağlanırlar ve sadece çalışma zamanında belirli kütüphanelere bağlanırlar. Farklı programlar çalışma zamanında aynı kütüphanelere bağlandıkları için bu kütüphanelere paylaşılan kütüphaneler adı verilir.

Paylaşılan Kütüphaneye Bağımlılıklar
Bir program dinamik olarak bağlanmışsa en az birkaç paylaşılan kütüphaneye ihtiyaç duyacak demektir. Eğer program çalışma zamanında gerekli olan kütüphaneyi bulamazsa programda hata oluşur ve çöker. “ldd” aracı bu tür bağımlılıkları tesbit etmek için kullanılır. Syntax:
ldd program
şeklindedir.
Örnek olarak
$ ldd /bin/bash scripti ile bash shelinin bağımlılıklarını görebiliriz.
Paylaşılan Kütüphanelerin Bağlanması
Program yüklenirken dinamik paylaşılan nesne bağlayıcısı çalışır ve programın kullanacağı sl(shared library) varsa bunların bulunması ve bulunamayanlar için bir uyarı gösterilmesini ve programın çalışmamasını sağlar. Bu ld.so aracıdır. ld.so nun bakacağı yerler ise /usr/local/lib dizinidir. Biz kendi dizinlerimizi eklemek istersek shell değişkeni LD_LIBRARY_PATH a bu dizinleri eklememiz yeterlidir. Bir başka yol ise bu dizinlerin tutulduğu dosyaya ekleme yapmaktır. Bu dosya ikili dosyadır ve hızlı olarak okunur ld.so tarafından.
$ ldconfig [secenek] libdirs komutu ile bu dosyaya yeni dizinler ekleyebiliriz.
$ ldconfig -p scripti ile o anki kütüphaneleri görebiliriz. Sonucu filtrelemek için
$ ldconfig -p | grep Thread scriptine benzer şekilde sadece thread geçen kütüphaneleri görebiliriz.
Dinamik kütüphane önbelleğini yenilemek için ise
# ldconfid scriptini çalıştırırız.

LPI Weight : 3/8

***Önemli Not: Scriptlerin başında yer alan $ ve # işaretleri konsolu simgeler. Scriptleri denerken bu simgeleri yazmamalısınız. $ normal kullanıcıyı # ise süper user mod kullanıcıyı göstermektedir. Yani $ ile başlayan kodları direk yazabilirken # ile başlayan kodlar için yönetici haklarının alınması gerekmektedir(sudo komutunuz ya da su komutu ile konsolda süper user  oturumu açılabilir. Daha fazla bilgi için $man sudo ve $man su komutlarını deneyin.)

Blogumda genellikle windows üstüne kazandığım deneyimleri aktarıyordum fakat artık linux komutları ve linux deneyimlerimi ve kısayollarımı da anlatmaya karar verdim. Linux paketlerimizin herzaman bir  $ sudo apt-get  paketismi kadar  yakın olması çok hoşumuza gidiyor aslında ama bazen de sistemimizde yaşadığımız sorunlardan ya da daha farklı sebeplerden kaynaklanan tüm hard diskimizin silinmesi durumlarında tüm paketlerimizi tekrar internetten indirmek sıkıcı olabiliyor. Hem kaynak tasarrufu hem de zamandan kazanç sağlayan bir çözüm olark Apt-On cd yazılımı ile paket kurulumları çok kısa sürede tamamlanabiliyor.  Apt-On cd nin yaptığı işlem sistemimizdeki o ana kadar kurulu olan tüm paketleri kopyalayarak bize bir cd/dvd imajı sağlıyor.Apt-On  için dağıtımınızın paket yöneticisi kullanarak ya da debian /ubuntu için $ sudo apt-get install aptoncd  komutunu kullanabilirsiniz.  imaj dosyasını saklayarak sonraki linux kurulumumuzda imaj içerisindeki  packages  klasörü içeriğini /var/cache/apt/archives/ klasörü içerisine kopyaladığımızda artık apt-get  ile ya da synaptic gibi paket kurulumları gerçekleştiren araçlar localdeki yazılım kaynaklarını kullanıyor ve daha hızlı bir paket kurulumu gerçekleştiriyoruz.